Externe effecten

Domein D: Markt, Lesbrief Markt & Overheid

Bij de productie en consumptie van goederen en diensten kunnen neveneffecten optreden die de welvaart van anderen beïnvloeden. Die neveneffecten noemen we de externe effecten. Ze kunnen zowel negatief als positief zijn.

Omdat de veroorzaker van de neveneffecten er zelf geen voordeel of nadeel van ondervindt, heeft hij geen enkele aanleiding om de neveneffecten door te berekenen in de prijs van zijn goed of dienst. In zijn prijs zitten alleen zijn eigen persoonlijke productiekosten, de interne kosten, zoals grondstoffen en loon.

Bij externe effecten is er sprake van marktfalen: de markt komt namelijk niet tot de optimale maatschappelijk gewenste uitkomst. Of er wordt teveel of er wordt te weinig geproduceerd.

Negatieve externe effecten

Als bij de productie van een goed negatieve externe effecten optreden, zijn de kosten voor de samenleving, de sociale kosten, groter dan de kosten voor de producent, de persoonlijke kosten. Het marktevenwicht houdt alleen rekening met de persoonlijke kosten waardoor er teveel wordt geproduceerd tegen een te lage prijs.

De overheid grijpt dan in op de markt en heft een belasting op het goed ter hoogte van de kosten van het negatieve externe effect. Hierdoor verschuift de aanbodcurve naar boven waardoor de prijs stijgt en de hoeveelheid vermindert.

Negatief_extern_effect

De producenten krijgen door de belasting een prikkel om met de negatieve externe effecten van hun productie rekening te houden.

Voorbeelden van negatieve externe effecten zijn:

  • Verontreiniging van lucht, water, natuur;
  • Inzet van politie bij voetbalrellen;
  • Gezondheidsklachten als gevolg van autorijden.

Als de overheid niet ingrijpt, met bijvoorbeeld een accijnsheffing, worden deze kosten afgewenteld op de maatschappij.

Positieve externe effecten

Externe effecten die de samenleving een voordeel bieden, zijn positieve externe effecten. De aangeboden hoeveelheid ligt onder het gewenste optimum.

De overheid grijpt dan in op de markt en geeft een subsidie op het goed ter hoogte van de baten van het positieve externe effect. Hierdoor verschuift de vraagcurve naar boven waardoor de prijs en de hoeveelheid stijgt. De prijsstijging wordt door de overheid betaald.

Positief_extern_effect

Voorbeelden van positieve externe effecten zijn:

Onderwijs;

Kunst en cultuur.

Als de overheid niet ingrijpt, met bijvoorbeeld subsidies, dan worden er te weinig van deze producten geproduceerd.

Samengevat

Negatieve externe effecten brengen markten ertoe een grotere hoeveelheid te produceren dan maatschappelijk gewenst is, terwijl positieve externe effecten markten ertoe brengen om minder te produceren dan maatschappelijk gewenst is. De overheid kan deze effecten corrigeren door negatieve externe effecten te belasten en positieve externe effecten te subsidiëren.

Ω